Tendencat provincialiste dhe sfida e integrimeve

[admin]

Tendencat provincialiste dhe sfida e integrimeve

Tribuna do të mbahet në Bibliotekën Kombëtare Universitare të Kosovës, më 14 mars 2005, e hënë në orën 14.

Tezat për diskutim:

• Identitetet kombëtare dhe globalizmi.
• Kufijtë politikë dhe kufijtë kulturorë.
• Çfarë përmase ka marrë ndjenja e vetëmjaftimit në mendësitë e artistëve dhe të intelektualëve shqiptarë që jetojnë brenda kufijve të ndryshëm shtetërorë?
• Si ndikon përvoja e vetizolimit të gjatë të Shqipërisë në ngadalësinë e funksionimit të hapësirës kulturore shqiptare?
• A mund të hartohen politika komplementare kulturore?
• A mund të zbuten ndryshimet e mëdha që ekzistojne në programet mësimore të letërsisë dhe të arteve në shkollat dhe universitetet shqiptare?
• A mund të prezentohet kultura shqiptare si kulturë unike në botë?
• Si duhet të menaxhohet komunikimi kulturor me kulturat ballkanike në realitetet e reja?
• A mund të ketë bashkëpunim më të mirë me organizatat ndërkombëtare të kulturës?
• A ka media ndjeshmëri për integrimet kulturore?
• Cila është pasqyra e kulturës shqiptare në internet?
• Hapësira kulturore shqiptare a është vetëm një marrës pasiv i vlerave apo edhe arrin të plasojë pjesën e vet në tregun global?
• Cilat janë gjasat e deprovincializimit të kulturës dhe dijes shqiptare në të ardhmen?

Fjalët hyrëse:
Agron Tufa, Tiranë
Milazim Krasniqi, Prishtinë
Kim Mehmeti, Shkup
Moderon: Rexhep Murtez Shala

Jeni të lutur të merrni pjesë me kontributin tuaj!

Basri Çapriqi
Kryetar
PEN Qendra e Kosovës

[admin]

TENDENCAT PROVINCIALIZUESE DHE SFIDAT E INTEGRIMEVE

Dr. Milazim KRASNIQI

Kultura shqiptare në Kosovë po bën përpjekje të del nga kollapsi ku qe katandisur nga kulturocidi serb në dhjetë vitet e okupimit, por ky proces është i ngadalësuar nga letargjia që ka injektuar administrata civile ndërkombëtare në tri vitet e para të qeverisjes së vet dhe nga improvizimi i politikave kulturore vendore në këto tri vitet e fundit.
Katalagizimi i pasojave që ka lënë prapa vetes kulturocidi serb, me mbylljen e gazetave dhe revistave, mediave elektronike, shtëpive botuese, galerive të arteve, muzeve, madje edhe me dëbimin e Universitetit, Institutit Albanologjik dhe Akademisë së Shkencave dhe të Arteve nga objektet e veta, për një decenie, është pothuajse i pamundur. Ajo që mund të pohohet fare lehtë, është se me këto veprime kulturocidi, është synuar shkatërrimi i plotë i kulturës shqipe në Kosovë, si pjesë e projektit për çrrënjosjen e shqiptarëve nga këto troje. Edhe pse i mbetur në tentativë, projekti ka lënë pasoja të rënda edhe në culture, dhe kjo gjë nuk duhet të shmanget nga vëmendja asnjëherë.

Vitet e para të administrimit ndërkombëtar, si për shkak të prioriteteve në fushat e sigurisë, sociale, ekonomike dhe të ndërtimit institucionalë, po aq edhe për mungesë të ndjeshmërisë ndaj vlerave kulturore nacionale, e kanë shmangur vëmendjen nga kultura. Ndërsa, në tri vitet e fundit, kur kjo fushë është adminsitruar nga qeveria e Kosovës, ka pasur shumë improvizime dhe shumë autizëm.

Por, rehabilitimi kaq i ngadaltë i kulturës është shkaktuar edhe nga vetë sajuesit e saj.Të gjendur në një ambient të komunikimeve agresive politike dhe ideologjike, shumë njerëz e kulturës, më të shumtën janë shtrënguar të tërhiqen anash dhe të bëhen vëzhgues pasivë e zemërplasur të katandisjes së kulturës edhe në rrethanat e reja. Edhe në kulturë, meritokracia partiake ia ka zënë vendin profesionalizmit, profiterizmi ia ka zënë vendin pasionit. Kështu është eliminiuar një plejadë e tërë e artistëve dhe e punonjësve të kulturës, të cilët kanë pasur përvoja e pasion për të punuar për një ringritje kulturore të vendit dhe për hapjen e një kapitulli të ri të ingtegrimeve kulturore kombëtare dhe në përmasa më të gjera europiane e botërore.

Në skenën e boshatisur, kanë hyrë me jo pak zhurmë mediale dhe ideologjike, një dorë njerëzish, që kanë bërë përpjekje të promovojnë disa alternativa të tjera mbi identitetin kulturor të shqiptarëve të Kosovës. Puna ka shkuar aq larg, sa bashkë me instrumemntariumin e simbolikave partiake dhe parashtetërore, edhe ato të sajuara sipas parapëlqimeve personale, familjare, klanore dhe e shumta partiake, është pretenduar që të ridizajnohet madje edhe vetë gjuha standarde shqipe.

Një pjesë të kësaj skene e kanë zënë edhe partizanët e parcelizimit të kulturës shqiptare, që kanë motive shumë më banale nga ata të mësipërmit. Evitimi i konkurencës në planin kombëtar, u mundëson diletantëve e matrapazëve të llojllojshëm, që të zënë hapësirë e ndonjëherë edhe kryet e vendit në zhvatjen e buxhetit, të çmimeve publike dhe të privilegjeve në emër të kulturës. Po u kujtua me këtë rast se cilët autorë janë futur në planprograme shkollore, cilat vepra janë shpërblyer me çmime, cilat shfaqje janë shpërblyer, cilët aktorë kanë marrë mirënjohje, na bëhet e qartë se kjo linjë e provincializimit të kulturës, është paraqitur si një minierë e privilegjeve të pamerituara të shumë njerëzve, të disa asociacioneve e institucioneve, që kanë qëlluar më afër pushtetit..

Shtrohet pyetja: pse i ndodh edhe kjo vetëkatandisje kulturës sonë edhe në këto vite të lirisë, kur kushtet për konsolidimin e saj, objektivisht janë më të volitshme se kurrë më parë?

Mua më duket se edhe kësaj radhe, rezistenca e pamjaftueshme e kulturës shqiptare në Kosovë, për t’u mbrojtur jo vetëm nga atakuesit e sofistikuar po edhe nga ata banalë, zbulon natyrën fragjile të saj, përkatësisht pamundësinë që të qëndrojë më vete, si fragment i shkëputur nga tërësia e kulturës shqiptare. Kështu ka qenë edhe në të kaluarën e kështu është edhe sot.
Në të vërtetë, ky segment i kulturës shqiptare për një kohë të gjatë është karakterizuar nga një lloj bifurkacioni. Një degë e saj ka mbetur e lidhur me shtratin e vet gjuhësor e kulturor, e ushqyer edhe nga ideologjia e iredentizmit politik, ndërsa një degë është formësuar dhe është ushqyer për gati gjysmë shekulli nga burimi tjetër, i mishëruar në të ashtuquajturën kulturë jugoslave, ku Kosova dhe viset e tjera shqiptare jashtë Shqipërisë, kanë qenë të përfshira me përdhunë që nga viti 1912.

Nga ky degëzim i kulturës shqipe në Kosovë ka ndodhur që të rrënohen fate artistësh shqiptarë, fate veprash artistike dhe ndërmarrjesh kulturore, duke mos u konsoliduar asnjëherë plotësisht kjo linjë e identitetit të saj. Kur ka dominuar politika e terrorit, ka pasur shkrimtarë dhe intelektualë shqiptarë të burgosur, ka pasur censurë të hapët, imponim të repertorëve, të shfaqjeve, të ekspozitave, të veprave të botuara, në emër të vëllazërim bashkimit dhe të ashtuquajturi patriotizëm socialist jugosllav. Sot një pjesë e madhe e atyre vlerave kulturore, praktikisht janë të papërdorshme dhe vetëm si një kujtesë e hidhur e imponimit kolonial edhe të ideve dhe të projekteve kulturore.

Ndërsa, kur janë funskionalizuar lidhjet me pjesën tjetër të kulturës shqipe, qoftë dhe vetëm në rolin e marrësit të vlerave prej andej, veçmas nga Shqipëria, sikundë rka qenë rasti në vitet shtatëdhjetë, është shpalosur dinamizmi i artistëve dhe është rritur ndikimi i kulturës në formësimin e identitetit kombëtar dhe në profilizimin e projekteve politike e kombëtare. Por, jo rrallë ka dominuar ideologjia mbi idenë kulturore, gjë që ka pamundësuar krijimin e një sistemi të qëndrueshëm të vlerave kulturore, jo vetëm në Kosovë po edhe në Shqipëri.

Ka ndodhur edhe që ky degëzim të prodhojë paradokse sui generis: lidhja me kulturën shqiptare ka ditur të prodhojë edhe vepra të dobëta nën firmën e realizmit socialist, ndërsa ajo e lidhur me kulturën jugosllave, të prodhojë pluralizmin stilistik dhe hapjen ndaj ideve artistike dhe kulturore të kohës moderne. E di që ka shumë njerëz që nuk duan ta dëgjojnë këtë tezë, sepse edhe më tutje duan që antivlerat me të cilat e kanë shfytyruar një pjesë të kulturës shqiptare në Kosovë, t’i fshehin nën maskën e patriotizmit vulgar ideologjik. Po e përmend këtë fakt, vetëm sa për të sugjeruar natyrën vërtet fragjile të kulturës shqipe në Kosovë edhe në të kaluarën, edhe si mungesë e një traditë kulturore të pavarur e më të qëndrueshme para Luftës së Dytë Botërore.

Ajo që për mua është e pakuptueshme, është se si ndodhi që në këto vite të pasluftës së fundit, ndihet njëfarë refuzimi i fortë ndaj komunikimeve më intensive kulturore me Shqipërinë, jo vetëm në Shqipëir, e cila shumë herë ka pasur një tendencë refuzimi të partnritetit, po edhe në Kosovë, e cila në të kluarën është dallluar për një linjë të fortë të iredentizkmt politik e prej andej edhe të aspiratës pë rintegrim kulturor. Si pasojë e këitj refuzimi të dyanshëm, është motivuar dhe pothuajse zyrtarizuar prirja provinciale në kulturë dhe në arte. Duket se tash edhe në Kosovë po ndiqet ideja politike e krijimit të një identiteti shtetëror për Kosovën, duke e shartuar këtë ide në mënyrë të panatyrshme edhe në fushën e kulturës. Por, kufijtë e sotëm administrativë dhe nesër kufijtë shtetërorë ndërmjet Kosovës e Shqipërisë, po edhe Maqedonisë, nuk mund të jenë edhe kufij kulturorë. Nëse këto entitete shtetërore mund të funskionojnë të ndara, kultura nëse ndahet do të jetë e gjymtuar. Prandaj, ndaraz nga zhvillimet politike, synimi ynë duhet të jetë integrimi kulturor e jo parcelizimi i kulturës, sipas vijave kufitare, që vizatohen me gëlqere dhe vëzhgohen me karakolle.

Kjo gjendje nuk mund të tejkalohet vetvetiu. Nëse nuk hartohen politika kulturore energjike, të cilat do të rilidhnin fijet e integrimeve kulturore kombëtare, duke e promovuar partneritetin funksional ndërmjet Kosovës e Shqipërisë në rend të parë, atëherë do të thellohen tendencat e tashme provincializuese në kulturën shqipe, veçmas në Kosovë. Ndjekja e projektit politik për pavarësinë e Kosoëvs edhe si projekt kulturor, duke e ndarë kulturën në Kosovë nga hapësira tjetër kulturore shqiptare, do të do të shndërrohej në një atentat në natyrën unike të kësaj kulture.

Për të evituar këto tendenca, përfundimisht është i nevojshëm një pozicion më aktivë i artistëve dhe i dijetarëve të botës albanologjike, të cilët duan ta ruajnë dhe të forcojnë karakterin integral të kulturës shqiptare. Artistë dhe dijetarë të kësaj provinience ka në Kosovë, në Shqipëri, në Maqedoni dhe gjithandej hapësirave shqiptare. Por, ata duhet të ndihen gjallë dhe të ndërtojnë një vizion të ri e efikas të integrimeve në realitetet e reja. Nëse kjo enregji do të aktivizohej, do të influenconte edhe në konsolidimin e një opinioni publik në favor të integrimeve e kundër provincializimit të kulturës. Pa këtë vizion është e pamundur që të ndodhin edhe integrimet e mirëfillta të kulturës shqipe, në shtratin e integrimeve kulturore europiane.

Këtu ëhstë rasti të thuhet se në konteksitn europian, kultura jonë është e vogël, edhe më kushtin që të paraqitet si unike, e lëre më po të paraqitet e fragmentuar, sipas kufijve administrativë e shtetërorë dhe me një përmbajtje provinciale.

Edhe pse kulturë e vogël, kultura shqiptare po të aktivizonte të gjitha mundësitë e saj si kulturë unike, në komunikimet europiane do të ishte vitale dhe me identitet te qartë, për shkak të gjuhës, të përvojave që shenjon dhe të mesazheve humane që mbrun në vete, në pjesën më të mirë të saj. Prandaj, duhet thënë qartë se hapja ndaj botës, nuk e rrezikon aspak identitetin e kulturës shqiptare. Sa herë ka qenë më e hapur ndaj botës, kultura shqiptare ka qenë më vitale dhe ka prodhuar më shumë vlera të qëndrueshme.
Identitetin e kulturës sonë e rrezikon më së shumti mbyllja, parcelizimi dhe instrumentalizimi politik e patriotik, nga i cili kjo kulturë ka nevojë urgjente që të dekontaminohet, për t’u aftësuar përfundimisht që të jetë krijuese e vlerave të reja, në pajtim me kërkesat e kohës në të cilën jetojmë.

Në Prishtinë, 14 mars 2005

[admin]

Të vërtetat që duhet të thuhen

Do të ju lutem dëgjuesve që nëse ka përsëritje të atyre që janë thënë në këtë tribunë t’i lënë mënjanë ose lexuesi të mos i kumtojë përpara auditorit.



Në margjinat kulturore të kryeqyteteve shqiptare mund të lexohet lehtë se politika, që mbizotëroi mjedisin shqiptar gjatë shekullit njëzetë, kushtëzoi një gjendje të atillë që i vuri një rrasë të rëndë shpërthimi të kulturës shqiptare në përmasat, cilësinë dhe tehet përkatëse të zhvillimit në përputhje me fuqitë krijuese që ka ngërthyer e ngërthen kombi shqiptar.

Shumë shkaqe e faktorë janë bërë të njohur, por pa pasur qëllim të krahasohem me fushatat propagandistike të partive, dëshiroj të hyj menjëherü në temë se qytetari pyet: A ka të vërtetë qü duhet tü thuhet edhe nü qoftë e hidhur?!

Në të gjitha palët shqiptare – Shqipëri, Kosovë, Maqedoni – është i pranishëm “krimi i përçmimit apo i heshtjes” ndaj kulturës së pjesës tjetër. Në Shqipëri arrihet në disa raste edhe deri në mbizotërim të këtij aspekti. Kjo zbërthehet në analizën e kulturës me konceptin e ndërvartësisë kur mjediset e ndryshme : 1) kërkojnë dhe pohojnë se intelektuali i tyre është më i përparuar se në pjesët e tjera, 2) përjashtohet krijuesi shqiptar i Kosovës apo i Maqedonisë nga takimet apo veprimtaritë e tjera ndërkombëtare në emër të shqiptarëve dhe jo të Shqipërisë, pra, prezentimi i kulturës shqiptare si unike në botë po mbetet i vështirë në këto suaza siç janë qëndrimet e tilla që mbështeten shtetërisht nga pushteti shqiptar, 3) i mëshohet tendencës së globalizmit pa argument, pra pa origjinalitet, në vend të një kulture (arti) vendor, 4) mediat shfaqin mendjemadhësi apo nënvleftësim për zhvillimet kulturore të pjesëve të tjera, kryesisht ato të Shqipërisë ndaj zhvillimeve kulturore në Kosovë e Maqedoni. Në Shqipëri, edhe kur këto marrin dhe duan mendimin e të intervistuarit apo të mysafirit nga Kosova apo Maqedonia përzgjedhin ata “kandidatë“, përgjigjet e të cilëve të jenë në përputhje me dëshirat e pürkufizimet qü i përshtaten mjedisit që ka përcaktuar këtë politikë, më lejoni ta quaj me një cilësim ndoshta të fortë, “sektariste” ndaj kulturës kombëtare.

Pra, në mjediset kulturore të kryeqyteteve shqiptare - primatin e mban mjedisi në Shqipëri - kemi të bëjmë me një lloj “etnocentrizmin provincial intelektual” që shihet në të gjitha aspektet, i cili po paguan haraçin e vetë në zhvillimin e kulturës shqiptare. Në këtë prizëm mund të përjashtohen individë që e kanë tejkaluar vetëveten dhe kanë arritur të ngrihen në nivelin që përkon me figurën e intelektualit ashtu siç është në mjedise demokratike intelektuale të botës.
Etnocentrizmi intelektual ka lidhje të ngushtë me politikën, pasi, siç e theksova në fillim, pëolitika, që mbizotëroi mjedisin shqiptar, e formësoi, e shkallëzoi dhe e praktikoi këtë.

Veçanësia e këtij etnocentrizmi shihet në shumë rrahe, por po marr si shembull botimet dhe përhapjen e librit. Në Shqipëri gjen shumë pak botime të autorëve të Kosovës. Më lejoni të vë në dukje, pasi ndodhem në Tiranë, se e kërkova në disa librari kryesore të kryeqytetit dhe nuk e gjeta romanin e Mehmet Krajës. Të mos flasim për botimet që bëhen në Kosovë, të cilat nuk shkojnë pothuajse fare në Shqipëri.

Etnocentrizmi intelektual në Shqipëri ka si bazë themelore qëndrimin e njohur politik se pjesa dermuese e inteligjencies së Shqipërisë nuk e honeps dot pavarësinë e Kosovës. Nuk dua të ndalem të analizojë arsyet, por kjo e vërtetë, sado që kamuflohet me fjalë e fraza, kuptohet dhe shembuj të shumtë mund të merren për këtë. Politika është përkrahëse e një qëndrimi të tillë sektarist të intelektualëve shqiptarë. Nuk mund të quhet veprimtari e mirëfilltë ndonjë mbledhje, ndonjë diskutim “hafif” apo ndonjë botim sa pr sy e faqe apo për ndonjë arsye tjetër. Në këtë kontekst rrjedhin edhe të gjitha të tjerat.

Edhe një fakt tjetër e forcon këtë etnocentrizëm në Shqipëri: nervi i provincializmit. Madje këtu, jo vetëm dallohen, por në disa rrethana e minimjedise, mbizotërojnë edhe ndasitë krahinore që janë mjaft të fuqishme dhe që dëmtojnë punën kulturore e artistike në përgjithësi, pasi shoqatat apo organizmat e ndryshëm, psh, edhe organizmi Lidhja e Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë, kanë mbetur ende në mendësinë e politikës që perëndoi.

Për hir të së vërtetës duhet vënë në dukje se me dhjetra vjetë tendenca e paternalizmit të Shqipërisë ndaj Kosovëa ka ngushtuar hapësirën si përmbajtësore ashtu edhe shpirtërore të bashkëpunimit, ka margjinalizuar vlerat kulturore, madje disa kanë shkuar deri atje sa të vënë në ”dërrasën e kalbur të rrezikut”, duke quajtur dy kultura, për të mos thënë edhe dy kombe. Natyrisht se ka ndryshime në mjediset kulturore të trevave shqiptare, por këto janë krijuar në bazë të kushteve politiko-shoqërore dhe jo mbi ndonjë bazë tjetër dhe nuk janë aspak të largëta në të gjithë treguesit që konvergjojnë drejt një unifikimi kombëtar të kulturës e arteve, pra edhe të letërsisë.

A mund dhe si mund të shkojmë drejt konceptit të modernizimit dhe të konvergjimit të kulturës sonë, natyrisht duke ruajtur gjithçka të mirë nga tradita, kur jemi të kufizuar në mendësinë tonë?! Trajtimi një kulture pothuajse si minoritare që bëhet në Shqipëri do të ketë përkursione të veta negative. Ka ardhur koha që dikush duhet të marrë nismën, dhe këtë me forcë, për të shtegtuar drejt logjikës së zhvillimit të duhur kulturor të një kombi, ani pse i ndarë me kufinj, që tash më nuk janë të tillë si më parë.

A janë të bindur intelektualët shqiptarë se pa një bashkëpunim të ndërsjellë dhe të përkorë nuk mund të ketë kulturë adekuate shqiptare kombëtare dhe kjo të paraqitet në botë në nivelin e përshtatshëm?!.

Mendoj se për çdo krijues në Kosovë fakti i një “JO-je” të nënkuptuar apo edhe të pohuar nga mjediset e tjera, nuk duhet të çojë kandar në krijimtarinë e veprimtarinë tij. Duhet të mendohet e të veprohet që kjo kulturë (ky art dhe kjo letërsi} të kenë shtrirjen e vet në mjediset botërore, pa u kufizuar me kurrfarë etnocentrizmi. Kjo mund të arrihet shumë më mirë, më me efikasitet dhe më cilësisht në bashkëpunim të ngushtë, madje edhe unik midis trevave shqiptare.

Kam bindjen se PEN Qendra e Kosovës ka forcë që të ndërmarrë çka mundet për të realizuar sado pak një pikësynim dhe qëllim të tillë.

Agim Gjakova

[klwwgft123]

Nikeclubs is a comprehensive online store selling Nike shoes,t shirts,handbags,ugg boots,jeanswith a long online-trading history.All products supplied at nikeclubs are top-quality and authentic.Here,you can find all kinds of clothing with the latest sytles and fashion.Shoes of brandname at all sizes and trendy colors are quick selling goods of this season.Stylish and updatedbags with brandname and high-quality at nikeclubs help to give you speacial looks.

[menshine520]

Welcome to WWW.AUSTRALIA-UGG.US, this is a trustworthy online store. All the products are low price but high quality. Free shipping no shop tax fee. We offer the best service to every customer. We retail all kinds of AUSTRALIA-UGG boots. We can ship your goods 5-9 business days worldwide. Shipping & Returns Shipping All international shippments are shipped via Intenational EMS (Express Mail Service) from China, and We do not use regular Air Mail for international orders. That is why you can enjoy free shipping and great discount offering here in cuteugg,Inc. Save more money now enjoying real brand new quality. Your oder will be recorded here in our cart mall,and when your fund is sent to us,your order will be arranged in 6hours.We will collect and package your order within 24hours after checking right your fund.Then you will get your order tracking numbers within 24hours after order shipping . Exchange&Refund All sales are final. No returns or exchanges except for incorrect items or sizes sent. Buyer is responsible for all shipping charges involved on returning an item for size exchange.If you have a PayPal account, refund will be returned to your account immediately.Read More: http://WWW.AUSTRALIA-UGG.US

[9069493570355]

twefsdvbxccvghdfghghssddweshdfsvxcfrgsdngasdfh

[fd601700gff]

forbiddaviddeaffrigiddrunk

[stuv566]

spyder jackets new discount spyder women's insulated ski jacket in orange 2009 new women's syder jackets insulated in white and red women's discount spyder ski jacket insulated in red women's cheap spyder ski suit insulated in pink brand new men's spyder ski jackets in gray

[oo956872]

hjdhowqennikkjdsapoduwq0pkkasjdpoqladenal

[lslfi0928]

lidingguzhuangzhenxindeshouhouxiaoqingqingliuliudaaskldjklas